Η ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΤΑΜΕΡΙΚΑΝΙΣΜΟ ΤΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΑ 50 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ

ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ “FORECASTING” ΜΕ ΤΟ "FORESIGHT"

Σε συνέδριο που παρακολούθησα που έγινε χθες και προχθές, παρουσιάσθηκε μελέτη για τον αντιαμερικανισμό στην Ελλάδα κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης.

Ήταν προφανές ότι είχε γίνει πολλή δουλειά για να ολοκληρωθεί και νa παρουσιaσθεί.

ΟΜΩΣ ….

Η γενικότερη παρατήρησή μου ήταν ότι στην ανάλυση δεδομένων πολιτικής συμπεριφοράς, όπως ο αντιαμερικανισμός αλλά και άλλες στάσεις πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Μεταπολίτευσης (που έχουν παρουσιασθεί τελευταία στις εκδηλώσεις για την περίοδο της μεταπολίτευσης μέχρι σήμερα), εκτιμώ ότι υπάρχουν σημαντικές αδυναμίες στην διαχείριση των μεθοδολογικών προκλήσεων.

1) Πρώτο και σημαντικότερο πρόβλημα είναι ο ορισμός του αντιαμερικανισμού και η εννοιολογική Σαφήνεια. Είναι πολιτική ιδεολογία, ρητορική στάση ή μια γενικότερη κοινωνική διάθεση; Μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές (π.χ. αντίθεση στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, πολιτισμική αποστροφή, οικονομική κριτική, συμπεριφορική απαξία κ.λπ.).

Πολλές αναλύσεις αποδίδουν τον αντιαμερικανισμό σε ένα και μόνο παράγοντα (π.χ. "αντίθεση στον καπιταλισμό"), χωρίς να λαμβάνουν υπόψη πολυπαραγοντικές αιτίες (π.χ. ιστορικές, πολιτικές, πολιτισμικές).

2) Το δεύτερο είναι ότι υπάρχει ελλιπής διαφοροποίηση μεταξύ "ρητορικής" και "πρακτικής". Και αυτό, γιατί τα πολιτικά κόμματα συχνά διαφοροποιούν την επίσημη στάση τους από τις πραγματικές πολιτικές τους δράσεις. Π.χ., ένα κόμμα μπορεί να εξέφραζε αντιαμερικανική ρητορική, αλλά να υποστήριζε φιλοαμερικανικές πολιτικές.

3) Το τρίτο είναι η μεροληψία που υπήρχε στις ίδιες τις πηγές δεδομένων, πόσο μάλλον όταν αυτά αντλούνται σήμερα για μία περίοδο 50 χρόνων, χωρίς την άμεση δυνατότητα αντικειμενικής επιβεβαίωσης . Ιδιαίτερα πηγές δεδομένων, όπως εφημερίδες, δημόσιες ομιλίες, και κομματικά κείμενα, μπορεί να περιέχουν εγγενείς μεροληψίες.

Για παράδειγμα, οι κομματικές δηλώσεις μπορεί να είναι στρατηγικές και όχι ειλικρινείς. Κάποια γεγονότα ή θέσεις μπορεί να αποσιωπούνταν, ενώ άλλα να διογκώνονταν για πολιτικούς λόγους ή άλλους λόγους.

4) Το Τέταρτο σημαντικότατο πρόβλημα είναι οι δυσκολίες στη μέτρηση, η ποσοτικοποίηση δηλαδή των στάσεων. Πώς μετράται ο "αντιαμερικανισμός"; Με βάση τη συχνότητα αρνητικών δηλώσεων; Τη συμμετοχή σε αντι-ΗΠΑ διαδηλώσεις; Τη διαμόρφωση πολιτικών που συγκρούονται με τα συμφέροντα των ΗΠΑ; Χρησιμοποιήθηκε το γεγονός ότι την ίδια στιγμή διαδηλωτές κατά των ΗΠΑ άφησαν πίσω τους σκουπίδια από αμερικανικό ταχυφαγείο (αδύναμο στερεότυπο πλέον- προφανώς τα Mac Donald’s).

5) Επίσης τα πολιτικά κόμματα συχνά έχουν σύνθετες και πολυδιάστατες στάσεις ως προς διαφορετικά ζητήματα. Μπορεί να είναι αντιαμερικανικά σε κάποια ζητήματα (π.χ. εξωτερική πολιτική) και φιλοαμερικανικά σε άλλα (π.χ. οικονομικά, πολιτισμικά, εμπορικά, κλπ).

6) Οι διεθνείς πολιτικές συγκυρίες που υπήρχαν έξω από την χώρα , όπως πολεμικές επεμβάσεις (π.χ. Ιράκ, Γιουγκοσλαβία), μπορούν να εντείνουν ή να μειώσουν τον αντιαμερικανισμό, τόσο στα κόμματα όσο καις τον πληθυσμό της χώρας. Π.χ. οι στάσεις απέναντι στις ΗΠΑ συγκρίνονται συχνά χωρίς να λαμβάνονται υπόψη στάσεις απέναντι σε άλλες χώρες ή ιδεολογίες (π.χ. φιλοευρωπαϊκές ή φιλορωσικές τάσεις).

7) Προβλήματα στην επιλογή δείγματος, δεδομένου ότι τα δημοσιεύματα και οι δηλώσεις, συνεντεύξεις κλπ που αναφέρονται στον πολιτικό λόγο των κομμάτων δεν αντικατοπτρίζει και την τάση των ψηφοφόρων τους κάθε χρονική περίοδο και το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι αντιπροσωπευτικό.

Και σήμερα είναι εξαιρετικά δύσκολο να φανεί η τάση των ψηφοφόρων της κάθε εποχής μόνο από τις διαδηλώσεις, δηλώσεις είτε τα δημοσιεύματα (δεν υπάρχει π.χ. άμεση αντιστοίχιση γεγονότων με εκλογές, και όταν γίνονται αυτές, μπορεί να υπάρχουν άλλα γεγονότα που διαμόρφωσαν μία τάση και όχι όσα εξετάζουμε μόνο είτε συνέβησαν μερικά χρόνια πριν). Ως αποτέλεσμα έχουμε την εσφαλμένη εκτίμηση της σχέσης αιτίου και αιτιατού.

Η συσχέτιση, π.χ. αντιαμερικανική ρητορική σήμερα και εκλογικά αποτελέσματα μετά από 3 χρόνια, δεν επιβεβαιώνει οπωσδήποτε κάποια αιτιώδη σχέση.

8 ) Η υποκειμενικότητα στην κατηγοριοποίηση είναι επίσης σημαντική παράμετρος, δεομένου ότι η ερμηνεία ενός λόγου ή μιας πολιτικής μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με την οπτική του αναλυτή. Καθώς επίσης και η αναδρομική ερμηνεία τους, επειδή η ανάλυση γεγονότων και στάσεων του παρελθόντος μπορεί να επηρεάζεται από σύγχρονες αντιλήψεις.

9) Οι αδυναμίες που παρουσιάσθηκαν δημιουργούν δυσκολίες και στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Γίνονται αφαιρετικές προσεγγίσεις για την στάση των κομμάτων μιας χρονικής περιόδου που ψάχνουν να βρουν κοινά σημεία για να γενικευτεί η στάση ολόκληρου του πολιτικού φάσματος. Π.χ. οι στάσεις απέναντι στις ΗΠΑ συγκρίνονται συχνά χωρίς να λαμβάνονται υπόψη στάσεις απέναντι σε άλλες χώρες ή ιδεολογίες (π.χ. φιλοευρωπαϊκές ή φιλορωσικές τάσεις).

ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ

ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΣΥΜΠΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ FORECASTING ΚΑΙ FORESIGHT

Συζητώντας με εξαιρετική φίλη μου τα ζητήματα αυτά κατά την διάρκεια της παρουσίασης, αναφέρθηκα στην συμπληρωματική σχέση που πρέπει να υπάρχει μεταξύ "Forecasting" και "Foresight", ιδιαίτερα όταν εξετάζουμε πολιτικά ζητήματα όπως ο αντιαμερικανισμός των κομμάτων στην Ελλάδα κατά τη Μεταπολίτευση.

Παρόλο που και τα δύο εργαλεία σχετίζονται με την κατανόηση και τη διαχείριση του μέλλοντος, έχουν διαφορετική εστίαση και προσέγγιση.

1) Το "forecasting" ως διαδικασία που βασίζεται σε ανάλυση ιστορικών δεδομένων και στατιστικών μοντέλων για την πρόβλεψη μελλοντικών τάσεων. Στο ζήτημα του αντιαμερικανισμού, το forecasting θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για ανάλυση μοτίβων και κυκλικές τάσεις. Βασιζόμενο σε ιστορικά δεδομένα, μπορεί να εντοπίσει επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (π.χ., αύξηση αντιαμερικανικής ρητορικής μετά από αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις). Όπως και πως Π.χ.,τα ελληνικά κόμματα προσαρμόζουν τη ρητορική τους ανάλογα με την εκάστοτε κυβερνητική πολιτική ή την προεκλογική συγκυρία. Επικεντρώνεται κυρίως στο πιθανό μέλλον, βασιζόμενο σε γραμμικές επεκτάσεις του παρελθόντος, και μπορεί να παραβλέψει ριζικές αλλαγές ή μη γραμμικές τάσεις. Υποθέτει ότι το μέλλον θα μοιάζει με το παρελθόν, κάτι που είναι προβληματικό σε περιόδους μεγάλων αλλαγών ή κρίσεων.

2) Το Foresight ως εργαλείο διορατικής ανάλυσης και προνοητικότητας, λειτουργεί σε υπέρτερο επίπεδο, κάνει ανίχνευση των τάσεων του μέλλοντος μέσω σεναρίων και άλλων διανοητικών κυρίως μεθοδολογικών εργαλείων. Επιδιώκει πέραν της ανίχνευσης των τάσεων και ευρεία και στρατηγική προσέγγιση που στοχεύει στη δημιουργία και την κατανόηση πολλαπλών πιθανοτήτων για το μέλλον.

Αντί να διαπιστώνει απλά τις τάσεις και να προσπαθεί να συστοιχίσει τα στοιχεία της ανάλυσης με συμπεριφορές και περιορισμένες προβλέψεις, το foresight θα μπορούσε να εξετάσει ευρύτερα και διαφορετικά σενάρια (π.χ., "Τι θα συμβεί αν οι ΗΠΑ μειώσουν την επιρροή τους στην Ανατολική Μεσόγειο;" ή "Πώς θα επηρεαστεί ο αντιαμερικανισμός αν υπάρξει μια σημαντική ελληνοαμερικανική στρατιωτική συνεργασία και ενίσχυση των ελληνικών θέσεων στα ελληνοτουρκικά ζητήματα;").

Εντοπίζει επίσης τις βασικές δυνάμεις (drivers) που διαμορφώνουν τις πολιτικές στάσεις, όπως η διεθνής συγκυρία, η εσωτερική πολιτική ή η ιδεολογική μετατόπιση κομμάτων. Αντί να προτείνει μία λύση, βοηθά τους ερευνητές ή τους πολιτικούς αναλυτές να κατανοήσουν πώς να προσαρμοστούν σε διαφορετικές συνθήκες με ρεαλιστικές ευέλικτες επιλογές, εξετάζοντας το πιθανό, εφικτό και επιθυμητό μέλλον, ενσωματώνοντας τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά στοιχεία.

Συμπεριλαμβάνει τη δυνατότητα για ασυνέχειες και εκπλήξεις, π.χ., μια ξαφνική αλλαγή στη διεθνή πολιτική σκηνή και προάγει τη στρατηγική σκέψη και την κατανόηση της πολυπλοκότητας.

Η σχέση Forecasting-Foresight στο συγκεκριμένο ζήτημα δεν είναι ανταγωνιστική αλλά οπωσδήποτε συμπληρωματική. Και ήταν αυτό που έλειπε στην συγκεκριμένη έρευνα.

 THE “G3 FORESIGHT FORUM” AS AN ESTABLISHED INTERNATIONAL CONFERENCE

We are pleased to announce today the establishment of the Conference on Geopolitics, Geostrategy, and Geoeconomics (Geo3), which was initially launched by the “Alexandros Papannastasiou Institute (INAP)” exactly one year ago. Subsequently, the following two conferences were co-organized in collaboration with other reputable scientific institutes, universities, and think tanks.

Our ambition is for the conference to become an established institution, held annually at an international cooperative level with institutions, scientific institutes, universities, and think tanks on related topics (Geo3) from across Greece, Cyprus, and abroad.

We can confidently say that it has now become a reputable institution following the three successful conferences held in Athens, Alexandroupoli-Thessaloniki, and Athens again, with active participation from exceptional political, scientific, academic, diplomatic, and administrative/strategic/military personnel from both our country and other nations. The organizations that co-organized any of the three conferences are as follows:

Alexandros Papannastasiou Institute (INAP) – Panteion University – ELISME (Hellenic Center for Strategic Studies) - Acropolis Excellence Center (COE Acropolis) - STRATEGY INTERNATIONAL (SI) - GENEVA CENTRE FOR SECURITY POLICY (GCSP) - Hellenic Society of Geographical Studies “STRABO” - Thucydides Institute for Research and Study, “MONEY SHOW”.

THE 5 INNOVATIONS IMPLEMENTED IN THE CONFERENCES

For a more comprehensive and substantive examination of the issues, and considering the demands of dynamic dialogues on Geo3 topics, defense, and foreign policy that concern our country—especially regarding the concept of foresight—a number of innovations were implemented during the meetings.

The five innovations that have been applied thus far are the first in a series designed to address the demanding dialectical nature of the conference, particularly in terms of foresight:

1. “Meetings with In-depth Examination of Issues and Dialectical Debate”: This involves roundtable discussions with interdisciplinary participation (6 to 8 participants) focused on specific questions and strictly limited invited audiences.

2. “Application of the Chatham House Rule”: Discussions are conducted freely without political considerations, rigid political correctness, or conditional falsehoods. Positions, counterarguments, and their synthesis from the dialectical process are recorded in the conclusions, but it is not disclosed who made them.

3. “Artificial Intelligence (AI) as a Conference Participant”: In the second and third conferences (Thessaloniki and Athens), this method was piloted for the first time, with impressive results. AI was integrated into the discussions as a participant at the dialogue table, providing answers to suitably submitted questions. The use of AI allows us to explore its limits and how it could serve as a creative tool for human thought on applied issues. Over time, given that many worldwide seek answers from AI, its responses will serve as immediate evidence of how it influences the opinions of those questioning it on similar national interest topics.

4. “Oxford Style Debate”: In the roundtable meetings, the “Oxford Style Debate” method was adopted, primarily as a tool for synthesizing/constructing positions rather than as an educational tool. The dialectical examination of critical questions and applied policy options is conducted by representatives of different schools of thought.

.

 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΟΥ "FORESIGHT" ΑΠΌ ΤΟ "FORECASTING"

Μετά την δημόσια ανακοίνωση του Συνεδρίου "G3 Foresight Forum", πολλοί φίλοι με ρώτησαν: "ποiα η διαφορά του Foresight από το Forecasting".

Η διαφορές αυτές είναι ουσιαστικές τόσο ως προς τον σκοπό όσο και ως προς τον χρόνο που αναφέρονται, την διαδικασία τους τους αλλά και τα μεθοδολογικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται σε αυτήν. Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις και στόχοι στην διαδικασία προβλεπτικής ανάλυσης, ιδιαίτερα στον τομέα της στρατηγικής και του σχεδιασμού για το μέλλον.

1. Το foresight (προβλεπτική ανάλυση ευρέων τάσεων) αφορά την συστηματική εξερεύνηση εναλλακτικών μελλοντικών εξελίξεων τάσεων και προοπτικών (χωρίς να επικεντρώνεται στην ακριβή πρόβλεψη), δίνοντας έμφαση στην προετοιμασία και την προσαρμοστικότητα των φορέων λήψης αποφάσεων για βελτίωση του στρατηγικού σχεδιασμού αλλά και της στρατηγικής και της ανθεκτικότητας για να αντιμετωπίσει η χώρα τις τάσεις αυτές αλλά και τις απρόβλεπτες εξελίξεις.

α) Διερευνά αβεβαιότητες και ασάφειες.
β) Εστιάζει σε μακροπρόθεσμες τάσεις και συστημικές αλλαγές.
γ) Χρησιμοποιεί εργαλεία όπως η ανάλυση σεναρίων, η στρατηγική ανίχνευση τάσεων και η συμμετοχική διαλεκτική συνεργασία (π.χ. Delphi method, Oxford style debate, Chatham house rule, παίγνια κλπ).
δ) Δεν προσπαθεί να κάνει ακριβείς προβλέψεις, αλλά να διευρύνει τη σκέψη για το μέλλον.

Ως παράδειγμα με τα εργαλεία ανάλυσης του Foresight (τα έχω αναφέρει αναλυτικά στο προηγούμενο άρθρο μου για το Forum) μπορούμε να εξετάσουμε την τάση δημιουργίας διαφορετικών πιθανών καταστάσεων για την παγκόσμια γεωπολιτική ισορροπία π.χ. το 2030, με βάση διάφορες παραμέτρους/εξελίξεις/ενδεχόμενα που υπάρχουν και δημιουργούνται στο διεθνές κι εγχώριο περιβάλλον, όπως οι συγκρούσεις και οι διεθνείς κρίσεις, οι διακρατικές σχέσεις, οι συμμαχίες και οι ανταγωνισμοί, οι αμυντικοί εξοπλισμοί και οι αξιώσεις ισχύος των ανταγωνιστών, η τεχνολογική ανάπτυξη, οι δημογραφικές αλλαγές ή η κλιματική κρίση κλπ.

2. Το forecasting (γραμμική ανάλυση στοιχείων/στατιστικών για αριθμητικού χαρακτήρα κυρίως προβλέψεις) από την άλλη επικεντρώνεται στην πρόβλεψη συγκεκριμένων μελλοντικών γεγονότων ή καταστάσεων με βάση τα τρέχοντα και τα ιστορικά δεδομένα (καταγραφή με γραφήματα), χρησιμοποιώντας μαθηματικά μοντέλα και ιστορικές τάσεις (μέσα από στατιστικά στοιχεία και γραφήματα) για την προβολή μελλοντικών αποτελεσμάτων.
Στόχος του forecasting είναι η παραγωγή συγκεκριμένων, αριθμητικών προβλέψεων ή προβολών για το τι είναι πιθανό να συμβεί στο ορατό μέλλον, δηλαδή βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα.
α) Βασίζεται σε δεδομένα, στατιστικά στοιχεία, γραφήματα και μαθηματικές μεθόδους.
β) Προβλέπει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα με σχετική ακρίβεια, συνήθως σε μικρότερο χρονικό ορίζοντα.
γ) Χρησιμοποιεί εργαλεία όπως στατιστικά μοντέλα, πίνακες, γραφικές παραστάσεις, χρονοσειρές και μοντελοποίηση δεδομένων.
δ) Εστιάζει στη βραχυπρόθεσμη έως μεσοπρόθεσμη προβολή μελλοντικών τάσεων.

Ως παράδειγμα μπορούμε να δούμε την πρόβλεψη του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας μιας χώρας τα επόμενα δύο χρόνια με βάση τα τρέχοντα οικονομικά δεδομένα ή την πρόβλεψη των δημογραφικών αλλαγών στον πληθυσμό ενός κράτους για την επόμενη δεκαετία.

Κύριες Διαφορές FORESIGHT και FORECASTING

1. Χρονικός Ορίζοντας: Το foresight επικεντρώνεται στο μακροπρόθεσμο μέλλον (συνήθως δεκαετίες), ενώ το forecasting συνήθως αφορά το βραχυπρόθεσμο ή μεσοπρόθεσμο μέλλον (μήνες ή χρόνια).
2. Σαφήνεια Προβλέψεων: Το foresight εξετάζει πολλά πιθανά σενάρια και αστάθμητους παράγοντες, χωρίς να προσπαθεί να προσδιορίσει τι ακριβώς θα συμβεί. Το forecasting, αντίθετα, προσπαθεί να δώσει μία πιο ακριβή πρόβλεψη για το τι είναι πιθανό να συμβεί με βάση τα δεδομένα.
3. Στόχος: Το foresight βοηθά στη διαμόρφωση στρατηγικών για την προσαρμοστικότητα σε πολλαπλά ενδεχόμενα, ενώ το forecasting στοχεύει στην όσο το δυνατόν ακριβέστερη πρόβλεψη και σχεδιασμό με βάση τα τρέχοντα στοιχεία, στατιστικές και τάσεις.

ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ

Το forecasting είναι πιο συγκεκριμένο και επικεντρωμένο στην ακριβή πρόβλεψη μελλοντικών γεγονότων με βάση αριθμητικά και στατιστικά δεδομένα,
ενώ το foresight είναι πιο ευέλικτο και διερευνητικό, εξετάζοντας ιδέες, αντιθέσεις, ανταγωνισμούς, σκέψεις, διεθνείς εξελίξεις, μακροπολιτικές, εναλλακτικά σενάρια και τάσεις, σημερινά διατιθέμενα και μελλοντικά μέσα και πόρους, για να προετοιμάσει αυτούς που λαμβάνουν αποφάσεις πολιτικής και χαράσσουν στρατηγική απέναντι σε έναν αβέβαιο κόσμο.

Και αυτός ακριβώς είναι ένας από τους βασικούς σκοπούς του Συνεδρίου "G3 Foresight Forum".

Φενέκος Στέλιος, 16/9/2024, 17.38

 ΤΟ “G3 FORESIGHT FORUM" ΩΣ ΘΕΣΜΟΣ ΠΛΕΟΝ

(G3 : Geopolitics-Geostrategy - Geoeconomy)

Με μεγάλη χαρά ανακοινώνεται σήμερα το όνομα του Συνεδρίου Γεωπολιτικής-Γεωστρατηγικής-Γεωοικονομίας, το οποίο ξεκίνησε αρχικά το “Ινστιτούτο Αλέξανδρος Παπαναστασίου (ΙΝΑΠ)” πριν ακριβώς από 1 χρόνο, και στην συνέχεια, τα επόμενα 2 Συνέδρια συνδιοργανώθηκαν με την συνεργασία και άλλων έγκυρων Επιστημονικών Ινστιτούτων, Πανεπιστημίων και Δεξαμενών Σκέψης.

Η φιλοδοξία μας ήταν να γίνει θεσμός το Συνέδριο και να διενεργείται σε ετήσια βάση, σε διεθνές συνεργατικό επίπεδο με Ιδρύματα, Επιστημονικά Ινστιτούτα, Πανεπιστήμια και Δεξαμενές Σκέψης για συναφή θέματα (Geo3), από όλη την Ελλάδα και την Κύπρο και επίσης του Εξωτερικού.

Και μπορούμε να πούμε ότι έχει γίνει πλέον θεσμός μετά τα 3 Συνέδρια που έγιναν σε Αθήνα, Αλεξανδρούπολη-Θεσσαλονίκη, Αθήνα, με μεγάλη επιτυχία και ενεργητική συμμετοχή εξαιρετικού πολιτικού, επιστημονικού, ακαδημαϊκού, διπλωματικού και διοικητικού/στρατηγικού/στρατιωτικού δυναμικού της χώρας αλλά και ξένων χωρών που έλαβαν μέρος.
Συνολικά οι φορείς που συνδιοργάνωσαν κάποια από τα 3 Συνέδρια ήταν οι εξής:

Ινστιτούτο Αλέξανδρος Παπαναστασίου (ΙΝ.Α.Π.) – ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ - ΕΛΙΣΜΕ (Ελληνικό Κέντρο Στρατηγικών Μελετών) - Κέντρο Αριστείας Ακρόπολις (COE Acropolis) - STRATEGY INTERNATIONAL (SI) - GENEVA CENTRE FOR SECURITY POLICY (GCSP) - Ελληνική Εταιρεία Γεωγραφικών Μελετών «Ο ΣΤΡΑΒΩΝ» - Ινστιτούτο Έρευνας και Μελέτης «ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ», “MONEY SHOW”.

ΟΙ 5 ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΘΗΚΑΝ ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕΙΣ

Για την πληρέστερη και ουσιαστικότερη εξέταση των θεμάτων και με δεδομένες τις απαιτήσεις των δυναμικών διαλόγων επί των Geo3 θεμάτων, αμυντικής και εξωτερικής πολιτικής που απασχολούν την χώρα μας και ιδιαίτερα της έννοιας της προνοητικότητας/ προβλεπτικότητας (Foresight), εφαρμόσθηκε αριθμός καινοτομιών κατά την διάρκεια των Συνεδριάσεων.

Οι καινοτομίες που εφαρμόσθηκαν μέχρι τώρα είναι οι 5 πρώτες (από ένα αριθμό καινοτομιών που θα εφαρμόζονται), για να καλύψουν τον απαιτητικό διαλεκτικό χαρακτήρα του Συνεδρίου και ιδιαίτερα την λειτουργία της προνοητικότητας/προβλεπτικότητας/προoπτικής (Foresight):

1. "Συνεδριάσεις με διεξοδική εξέταση των θεμάτων και διαλεκτική αντιπαράθεση σε στρογγυλά τραπέζια και με διεπιστημονική συμμετοχή (6 έως 8 συμμετέχοντες)", επί συγκεκριμένων ερωτημάτων και με αυστηρά περιορισμένο προσκεκλημένο κοινό.

2. Εφαρμογή "Chatham House Rule", όπου η συζήτηση γίνεται ελεύθερα χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες, καθηλωτικές πολιτικές ορθότητες και κατά συνθήκη ψεύδη. Οι θέσεις, τα αντ-επιχειρήματα και η σύνθεσή τους από την διαλεκτική διεργασία καταγράφονται στα συμπεράσματα αλλά δεν δημοσιεύεται το ποιος τα είπε.

3. "Τεχνητή νοημοσύνη ΑΙ ως Σύνεδρος": Στο 2ο και στο 3ο Συνέδριο (Θεσσαλονίκη και Αθήνα) εφαρμόσθηκε πιλοτικά η μέθοδος για πρώτη φορά και με εντυπωσιακά αποτελέσματα.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) εντάχθηκε στις συνεδριάσεις ως συμμετέχων στο Τραπέζι του διαλόγου, παρέχοντας τις απαντήσεις σε κατάλληλα υποβληθέντα ερωτήματα.
Η χρήση της ΑΙ μας δίνει την δυνατότητα να διερευνήσουμε τα όρια της και τον τρόπο που θα μπορούσε να είναι εκμεταλλεύσιμη ως δημιουργικό εργαλείο της ανθρώπινης διανόησης σε εφαρμοσμένα ζητήματα.
Σε βάθος χρόνου και με δεδομένο ότι σε όλο τον κόσμο πολλοί καταφεύγουν με ερωτήματα στην ΑΙ, οι απαντήσεις της θα είναι ένα άμεσο δείγμα για το πως επηρεάζει τις απόψεις όλων αυτών που την ερωτούν, για ανάλογα θέματα εθνικού ενδιαφέροντος μας.

4. "Oxford Style Debate (Τροπ.)": Στις συνεδριάσεις των Στρογγυλών Τραπεζιών υιοθετήθηκε και η μέθοδος "Oxford Style Debate” (κυρίως ως εργαλείο σύνθεσης/διαμόρφωσης θέσεων και όχι ως διδακτικό), όπου η διαλεκτική εξέταση των κρίσιμων ερωτημάτων και των εφαρμοσμένων πολιτικών επιλογών γίνεται από εκπροσώπους διαφορετικών σχολών σκέψης.

5. Παίγνια Λήψης Απόφασης: Για πρώτη φορά σε συνεδριάσεις αυτής της μορφής, (με πρακτικό χαρακτήρα δημόσιου διαλόγου και αντιπαράθεσης επί συγκεκριμένων πολιτικών και στρατηγικών επιλογών), εφαρμόσθηκαν δύο ειδών παίγνια για τα Ελληνοτουρκικά θέματα:
α. Προσομοίωσης επί στρατηγικών επιλογών σε πραγματικά προβλήματα και πιθανά σενάρια δημιουργίας κρίσης.
β. Παίγνια ορθολογικής στάθμισης των πολιτικών επιλογών (με χρήση matrices και Decision Trees).

6. Νέες εκδοχές Γεωπολιτικής Ανάλυσης, όπως η “γεωπολιτική της κλιματικής αλλαγής”, η “γεωπολιτική της διαστημικής εξερεύνησης”, η “ψηφιακή γεωπολιτική (ο ρόλος των ψηφιακών τεχνολογιών στη διαμόρφωση των γεωπολιτικών σχέσεων και των στρατηγικών επιλογών, όπως είναι η κυβερνοασφάλεια, η ψηφιακή προπαγάνδα και η επιρροή των κοινωνικών δικτύων), οι “κοινωνικές διαστάσεις της γεωπολιτικής” (ο τρόπος με τον οποίο οι γεωπολιτικές εξελίξεις επηρεάζουν τις κοινωνίες και τις πολιτισμικές διαφορές, όπως οι μεταναστευτικές ροές, οι εθνοτικές συγκρούσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα).

7. Η εξέταση των θεμάτων με την μέθοδο της "Αντίστροφης Αιτιότητας (Reverse Causality)", όπου αμφισβητούνται οι συμβατικές προσεγγίσεις και η ισχύς παραδοσιακών αντιλήψεων στις σχέσεις αιτίου και αιτιατού (π.χ. αντί να αναλυθεί πώς η πολιτική αλληλεπίδραση μεταξύ χωρών επηρεάζει τις οικονομικές εξελίξεις, διερευνάται η αντίστροφη δυνητική σχέση, πώς δηλαδή οι εσωτερικές οικονομικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν την πολιτική δυναμική). Αυτή η προσέγγιση δημιουργεί νέες προοπτικές για την αμφίδρομη σχέση των γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών διεργασιών.

8. Η εξέταση των "Αφηρημένων Επιπτώσεων (Abstract Impact Approach)", όπου εξετάζονται οι πιθανές επιπτώσεις από τις σχέσεις/αντιπαλότητες/συγκρούσεις μεταξύ δύο κρατών, όχι μόνο στο απομονωμένο διμερές περιβάλλον αλλά και ως προς τις πιθανές αφηρημένες επιπτώσεις σε διάφορους τομείς, όπως είναι οι επιπτώσεις στο περιβάλλον, στην περιβαλλοντική αειφορία, στην παγκοσμιοποίηση, στους συντελεστές ήπιας ισχύος, στις κοινωνίες/κοινωνική συνοχή, στην παγκόσμια ασφάλεια κλπ.
Αυτή η προσέγγιση οδηγεί σε αναπάντεχες συνειδητοποιήσεις και αποκαλύπτει δυνατότητες ή απειλές που δεν είχαν ληφθεί υπόψη προηγουμένως, λόγω περιορισμένου πεδίου ανάλυσης.
Πόσο μάλλον όταν μέσα στον πολύπλοκο αλγόριθμό των διεθνών σχέσεων και των γεωπολιτικών εξελίξεων υπεισέρχονται και νέες ραγδαίες εξελίξεις, τόσο στο περιβάλλον όσο και στην τεχνολογία, που δημιουργούν νέα ανταγωνιστικά πεδία, νέες προκλήσεις, προσδοκίες και φιλοδοξίες μεταξύ των κρατών.

9. Οι ραγδαίες αυτές εξελίξεις μας αναγκάζουν πάψουμε να σκεφτόμαστε με παραδοσιακούς τρόπους και να εξετάσουμε τα θέματα με την μέθοδο της "Αναστροφής Προτεραιοτήτων" (Priority Inversion Approach).
Συνήθως, σε συνέδρια και εκδηλώσεις αυτής της μορφής οι προτεραιότητες στην εξέταση θεμάτων είναι δεδομένες και επικεντρώνονται σε παραδοσιακά ζητήματα αντιπαλότητας/κρίσεων/συγκρούσεων.
Η αντισυμβατική προσέγγιση που προτείνουμε, της αναστροφής προτεραιοτήτων, έχει ως στόχο την ανατροπή αυτής της συμβατικής λογικής, όπου εξετάζονται νέες προκλητικές ιδέες διευρύνοντας το φάσμα της γνώσης που προκύπτει από ένα συνέδριο (όπως έκανε σε δημόσια συνδιάσκεψη το ΙΝΑΠ πριν μερικά χρόνια, όταν εξετάσαμε σε συγκεκριμένη συνεδρίαση τις δυνατότητες να αξιοποιηθούν δυνητικά πεδία συνεργασίας με την Τουρκία αντί για την παραδοσιακή αντιπαλότητα).

10. Tην μέθοδο της "Αντιπαραστατικού Συλλογισμού (Counterfactual Thinking/Reasoning)" για διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων σε προηγούμενα γεγονότα (ιστορικά / κρίσεις/ κλπ), για το πώς τα πράγματα μπορεί να είχαν διαφορετική εξέλιξη.
Αυτές οι αντιπαραστατικές σκέψεις/ συλλογισμοί, είναι γνωσιακές διαδικασίες που συγκρίνουν την πραγματικότητα του σήμερα, όπως προέκυψε από αποφάσεις, τρόπους ενεργείας ή γεγονότα που συνέβησαν στο απώτερο ή εγγύς παρελθόν, με εναλλακτικούς τρόπους και αποφάσεις που θα μπορούσαν να είχαν αναληφθεί και τι πιθανά αποτελέσματα /επιπτώσεις/εξελίξεις δυνητικά θα μπορούσαν να υπάρξουν.
Δύο είναι οι βασικοί τύποι αντιπαραστατικών σκέψεων: ΑΝΟΔΙΚΕΣ και ΚΑΘΟΔΙΚΕΣ (upward & downward).
Με την "ανοδική αντιπαραστατική σκέψη" εξετάζουμε τρόπους με τους οποίους τα πράγματα θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί καλύτερα εάν γίνονταν διαφορετικές επιλογές.
Ενώ με την "καθοδική αντιπαραστατική σκέψη" εξετάζουμε τις αποφάσεις και τις δράσεις με τις οποίες τα πράγματα θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί χειρότερα από τον τρόπο που εξελίχθηκαν.

ΤΟ "FORESIGHT" ΚΑΙ ΠΩΣ ΘΑ ΥΛΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Το "FORESIGHT", ως προνοητική/προβλεπτική/προοπτική λειτουργία σε ζητήματα γεωπολιτικής, γεωστρατηγικής, γεωοικονομίας, εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, αποτελεί ένα πολύπλοκο πεδίο που συνδυάζει τεχνικές από διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους, όπως η πολιτική επιστήμη, οι διεθνείς σχέσεις, το διεθνές δίκαιο, η εξωτερική πολιτική, η αμυντική πολιτική, η στρατηγική (και η επιχειρησιακή τέχνη), η οικονομία κλπ.

Αφορά την συστηματική εξερεύνηση εναλλακτικών μελλοντικών εξελίξεων τάσεων και προοπτικών (χωρίς να επικεντρώνεται στην ακριβή πρόβλεψη), δίνοντας έμφαση στην προετοιμασία και την προσαρμοστικότητα των φορέων λήψης αποφάσεων, για βελτίωση του στρατηγικού σχεδιασμού αλλά και της στρατηγικής και της ανθεκτικότητας προκειμένου να αντιμετωπίσει η χώρα τις τάσεις αυτές αλλά και τις απρόβλεπτες εξελίξεις.
Και αυτό γίνεται με:

1. Σενάρια (Scenario Planning), όπου δημιουργούνται εναλλακτικά μελλοντικά σενάρια με βάση διαφορετικές παραμέτρους και εξελίξεις. Τα σενάρια αυτά βοηθούν στον εντοπισμό τάσεων, αστάθμητων παραγόντων και πιθανών γεωπολιτικών ή στρατηγικών γεγονότων. (Σενάρια για την εξέλιξη της σύγκρουσης σε μια κρίσιμη περιοχή όπως π.χ. η Ουκρανία, η Λιβύη και η Μέση Ανατολή, όπως π.χ. και για τις επιπτώσεις της αλλαγής ηγεσίας σε μια μεγάλη δύναμη).

2. Ανάλυση Τάσεων (Trend Analysis), με την μελέτη των βασικών γεωπολιτικών, γεωοικονομικών και κοινωνικών τάσεων που επηρεάζουν τις μελλοντικές εξελίξεις. Οι τάσεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν δημογραφικές αλλαγές, τεχνολογική ανάπτυξη, μεταβολές στις εμπορικές/οικονομικές σχέσεις και στις ενεργειακές ανάγκες, κ.λπ. (π.χ. η αύξηση του πληθυσμού στην Αφρική και η επιρροή της στη μετανάστευση ή η αλλαγή των ενεργειακών πηγών προς πιο πράσινες μορφές και οι γεωπολιτικές τους επιπτώσεις, κλπ).

3. PESTEL Analysis (Πολιτικοί, Οικονομικοί, Κοινωνικοί, Τεχνολογικοί, Περιβαλλοντικοί, Νομικοί παράγοντες), για την ανάλυση εξωτερικών παραγόντων που μπορεί να επηρεάσουν τις γεωπολιτικές και γεωστρατηγικές εξελίξεις. Αυτή η μεθοδολογία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την ανάλυση γεωστρατηγικών κινδύνων και ευκαιριών (όπως π.χ. η εξέταση της επιρροής των τεχνολογικών εξελίξεων στη στρατιωτική ισχύ ή της πολιτικής/κοινωνικής, περιβαλλοντικής αλλαγής σε περιοχές οι οποίες είναι στρατηγικά σημαντικές).

4. SWOT Analysis (Δυνατά Σημεία, Αδυναμίες, Ευκαιρίες, Απειλές) των δυνατών και αδύναμων σημείων ενός κράτους, ενός οργανισμού ή μιας διεθνούς οντότητας, καθώς και των ευκαιριών και απειλών στο εξωτερικό περιβάλλον. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται για να χαρτογραφηθούν στρατηγικές επιλογές (όπως π.χ. SWOT ανάλυση για τις εξωτερικές σχέσεις της χώρας μας προς τις ΗΠΑ, Κίνα ή Ρωσία).

5. Μέθοδος Διαλόγου των Δελφών (Delphi Method), με την συμμετοχή σε κλειστό κύκλο διαλεκτικής παράθεσης θέσεων εμπειρογνωμόνων (αλλά και με διενέργεια συνεντεύξεων), οι οποίοι παρέχουν τις απόψεις τους για τις παρούσες και μελλοντικές εξελίξεις μέσω επαναλαμβανόμενων γύρων συγκεκριμένων ερωτήσεων.
Ο σκοπός είναι να καταλήξουν σε μια συναίνεση σχετικά με τις μελλοντικές τάσεις ή τα πιθανά σενάρια (π.χ. η πρόβλεψη για την παγκόσμια ισορροπία ισχύος σε βάθος δεκαετίας, μέσω κατάθεσης απόψεων, διαλόγων και συνεντεύξεων με πολιτικούς, ακαδημαϊκούς, επιστήμονες, στρατιωτικούς και διπλωμάτες).(Διαφέρει όμως από το "Oxford Style Debate", όπου αναδεικνύονται οι διαφορές θέσεων μέσω της διαλεκτικής αντιπαράθεσης, αν και η συναίνεση είναι επιθυμητή, εν τούτοις δεν επιδιώκεται ως σκοπός.)

6. Μοντελοποίηση και Προσομοιώσεις (Modeling and Simulation) με υπολογιστικά μοντέλα για να σταθμισθούν οι διαφορετικοί ποιοτικοί και ποσοτικοί παράγοντες και παράμετροι που επηρεάζουν τις γεωπολιτικές και στρατηγικές εξελίξεις. Προσομοιώσεις πολιτικών κρίσεων, στρατιωτικών ή οικονομικών συγκρούσεων επιτρέπουν τον πειραματισμό, με διαφορετικά σενάρια (όπως π.χ. για την επίδραση των οικονομικών κυρώσεων σε μια χώρα ή προσομοιώσεις τοπικών συγκρούσεων και πολεμικών σεναρίων).

7. Συστήματα Προειδοποίησης και Ελέγχου (Early Warning Systems), για συλλογή δεδομένων και πληροφοριών από διάφορες πηγές προς ανίχνευση πρώιμων ενδείξεων κρίσεων, συγκρούσεων ή γεωπολιτικών αναταραχών. Αυτά τα συστήματα βοηθούν στην ταχεία αντίδραση και προετοιμασία (π.χ. η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την ανάλυση μεγάλων δεδομένων - big data - από ειδήσεις, κοινωνικά δίκτυα και άλλες πηγές, για την ανίχνευση της αστάθειας και των πιθανών συγκρούσεων σε περιοχές όπως π.χ. η Μέση Ανατολή).

8. Ανάλυση Δικτύων (Network Analysis), που εξετάζει τις σχέσεις μεταξύ κρατών, διεθνών οργανισμών και μη κρατικών παραγόντων, για να αναλύσει την αλληλεξάρτηση και τις δυναμικές ισχύος και εξουσίας. Χρησιμοποιείται για να μελετηθούν οι αλληλεπιδράσεις σε πολυεπίπεδες γεωπολιτικές καταστάσεις (όπως είναι η ανάλυση της επιρροής διεθνών οργανισμών και αμυντικών συμμαχιών, π.χ. ΟΗΕ, ΕΕ, ΝΑΤΟ κλπ), στις σχέσεις μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών.

9. Εκτίμηση και Διαχείριση Κινδύνων (Risk Assessment – Risk Management), που εστιάζει στην αναγνώριση και αξιολόγηση των γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών κινδύνων και στη λήψη μέτρων για τη μείωσή τους, σε συνδυασμό με την ανάλυση σεναρίων και των μοντέλων κινδύνου (π.χ. η εκτίμηση/αξιολόγηση του κινδύνου για την Ελλάδα από την διεύρυνση της ένοπλης σύγκρουσης στην Μ. Ανατολή και η στρατηγική αντιμετώπιση των κινδύνων).

ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
Τις επόμενες ημέρες θα δημοσιευθεί το πλήρες καταστατικό του Συνεδρίου και οι στόχοι του, καθώς και η δυνατότητα συν-διοργάνωσης των Συνεδρίων από πολλούς, διαφορετικούς έγκριτους και έγκυρους επιστημονικούς φορείς κάθε φορά, στην λογική ενός έξυπνου, δυναμικού και διαδραστικού δικτύου συνεργαζόμενων επιστημονικών, ακαδημαϊκων φορέων και συναφών οργανισμών, για τα θέματα ενδιαφέροντος του Συνεδρίου "G3 FORESIGHT FORUM".